katholiek en protestant

   

Home
Up
FAQ - katholiek en protestant
Wat is protestantisme ?
profiel van protestant
katholiek en protestant
Bexstraat

Protestant en katholiek,
wat was het verschil ook al weer ?

Overzicht van alles wat u altijd al wilde weten over protestanten en katholieken, maar niet durfde vragen of wat u al wel wist, maar niet zo goed onder woorden kon brengen of...
[artikel kerkmozaďek, november 2006] 

Voor haastige mensen een matrix (NB: matrix ≠ werkelijkheid) :

THE MATRIX

                                    horizontaal: drie christelijke denominaties...

vertikaal: drie religieuze terreinen

 

Rooms

Protestants

Evangelisch [1]

Karakter

Ritueel

Rationeel

Relationeel

Kernvraag

“Ben je gedoopt?”

“Wat geloof je?”

“Hoe is je relatie met God?”

Geloofsmedium

Zintuigen

Taal

Gevoel

 

Voor geduldige mensen een heel artikel:

 

Pas vanaf de 16de eeuw is er sprake van ‘protestanten’ in onze betekenis van het woord. De eerste 15 eeuwen hebben protestanten en rooms-katholieken[2] dus gemeen. De dogmatische beslissingen van de oude kerk zijn dus ook protestants geloofsgoed: God drie-enig, Jezus waarachtig God en mens, Maria moeder en maagd. In de 16de eeuw liep een poging tot kerk-hervorming uit de hand en leidde tot kerkscheuring.

 

De drie sola’s

De kenmerkende protestantse punten worden vaak alsvolgt samengevat:

- Sola Scriptura (Alleen de Schrift (bijbel) is de kenbron en criterium van het geloof)

- Sola Gratia (Een mens wordt alleen gered door Gods genade)

- Sola Fide ((Een mens wordt alleen gered door het geloof)

- Solus Christus (Christus alleen is Heer en Redder en Voorspraak)

De sola’s duiden erop dat protestanten niet van ingewikkelde redeneringen houden: “Enerzijds, anderzijds”; “dat is wel zo, maar zou het toch ook nog niet een beetje zus zijn”. Nee, de dingen moeten duidelijk zijn; God is één en ook Zijn waarheid is enkelvoudig. Als dit simplistisch wordt uitgewerkt spreken we van fundamentalisme. Gaan we de sola’s combineren dan leidt dat tot volgend theologisch vuurwerk.

 

Voorspraak der heiligen

Er is geen andere bemiddeling tussen mens en God dan door Christus. Maria en de heiligen worden dus niet meer om voorspraak gevraagd. Dat is niet nodig: door Christus vloeit de gunst van God de zondige mens royaal tegemoet: dus wat zouden we nog meer wensen. Tegelijk is dat vragen van voorspraak ook verwerpelijk, want een vorm van afgoderij (men vraagt immers dingen aan mensen, die enkel God toekomen). Omdat ook de leer omtrent het vagevuur werd afgeschaft (met beroep op de heilige Schrift, vgl. echter 1 Kor. 3,10-15) verloor de hele “santenkraam” en aflaatpraktijk z’n zin en – ook niet onbelangrijk – de religieuze professionals raakten een voorname inkomstenbron kwijt.

 

Het einde van de priesterlijke kerk

Het wordt nog erger: Niet enkel de heiligen, heel het middenveld tussen God en mens werd eigenlijk afgeschaft, inclusief de bemiddelende rol van de heilige Kerk zelf. Protestanten menen dat iemand met God kan communiceren zonder dat daar een priester aan te pas moet komen. Ook de zonden kunnen rechtstreeks vergeven worden: Belijd je schuld oprecht aan God, vraag in Jezus’ naam vergeving en dan mag je geloven dat de ‘absolutie’ een feit is: Niet alleen is de priester hiermee technisch werkloos geworden, eigenlijk komt hiermee het hele instituut ‘Kerk’ op de tocht te staan.

 

De opkomst van de predikant

Het ambt van predikant bij de protestanten – gevolg van het vorige – is daarom ook niet sacramenteel (hij is geen priester), maar functioneel: hij is dienaar des Woords. Hij moet preken, dat is de Schrift uitleggen en toepassen (immers: Sola Scriptura). Daaraan ontleent hij zijn gezag. Al doende wordt hij natuurlijk wel een spilfiguur in de gemeente, zoals protestanten de kerkgemeenschap bij voorkeur noemen. Ook is hij natuurlijk wel een beetje ‘meer dan een gewone gelovige’, maar dat mag je nooit hardop zeggen, laat staan officieel vastleggen. En natuurlijk mag hij trouwen, want in heel de bijbel is nergens een gebod tot celibatair leven te vinden, zelfs niet bij Paulus.

 

De organisatie van de kerk

Dat de kerkorganisatie hierdoor ingrijpend afgeslankt wordt, spreekt voor zich. Predikanten en bekwame gemeenteleden (oudsten of ouderlingen, presbyteroi in het Grieks, genaamd) besturen collegiaal de gemeenschap, met alle voor- čn nadelen van dien. Of er boven deze plaatselijke structuur nog meer instituut “nodig / wenselijk / toegestaan” is, wordt tot op de dag van vandaag hevig betwist, want hierover is de bijbel niet erg duidelijk.

 

De Schrift alleen of toch...

En zo zijn we terug bij het eerste sola, het Sola Scriptura. De bijbel wordt geacht de grondslag van alles te zijn in de kerk. Dit Het is het sterke čn het zwakke punt van de protestantse wereld gebleken. Het sterke punt, want met de Schrift in de hand kon men een zeer machtige kerkelijke traditie te lijf gaan en laten zien dat heel veel gebruiken niet bijbels waren. Maar eens de ergste misstanden geďdentificeerd en de kerk ‘gezuiverd’, bleek het principe dat zo effectief was als kritisch begrip plots machteloos. Want als men op grond van de Schrift alléén (Sola Scriptura) een nieuwe kerk wil opbouwen, blijkt de bijbel daarover eigenlijk niet zo veel concreets te zeggen en klinkt ook meer en meer als een oud boek. Noodgedwongen vormden zich dus nieuwe ‘tradities’ (al dan niet aansluitend op de katholieke traditie) waarna de volgende groep ‘protestanten’ zich met de Schrift in de hand begon te keren tegen… afin u begrijpt het al: een repeterende breuk: “Neem één protestant en je hebt een overtuiging. Neem er twee: je hebt een kerk. Zet er een derde bij en je hebt een kerkscheuring.” De strengste groepen (met de meest minimalistische opvatting over institutionele kerkopbouw) delfden meestal het onderspit en emigreerden bijv. naar de Nieuwe Wereld.

 

Belangrijke verschilpunten, die men nu mag overslaan.

Naast de boven genoemde kernmerken zijn er ook nog een reeks hete hangijzers geweest, waarover u zich m.i. beter niet meer druk maakt:

- Predestinatie. Calvijn, die sterk denkt vanuit de souvereiniteit van God, hecht eraan om – in de lijn van Augustinus – te benadrukken dat God vanaf het allereerste begin tot het allerlaatste moment de touwtjes in handen heeft, wat wij mensen ook verzinnen. Deze troostrijk bedoelde leer gelijkstellen met een filosofisch absoluut determinisme doet Calvijn’s intentie geen recht.

- Transsubstantiatie, consubstantiatie, presentia realis, oftewel: hoe is Christus aanwezig in brood en wijn. Hier is al zoveel inkt over gevloeid dat het zonde zou zijn daar nog meer drukinkt aan te wijden. Christus’ kruisdood eerbiedig gedenken om zo de gemeenschap (communio) met Christus en elkaar te beleven: daar komt het bij protestant en katholiek in de praktijk en de beleving op neer. Ongelukkigerwijs heeft men in de loop der eeuwen middels theologische systeembouw hieromtrent zulke stevige stellingen opgebouwd, dat men eeuwen nodig heeft om die af te breken. Men kan m.i. beter alle stellingen verlaten om elkaar onder de open hemel te ontmoeten.

- De rechtvaardiging door het geloof alleen (sola fide) of óók door goede werken. In de 16de eeuw hebben roomsen en lutheranen elkaar hieromtrent met woorden en zwaarden bestreden. Eind 20ste eeuw is er een gezamenlijke verklaring ondertekend door de Lutherse Wereldfederatie en de Roomskatholieke kerk, waarin men de consensus bijv.  alsvolgt heeft verwoord: “Samen belijden we: alleen uit genade en door het geloof in de heilsdaad van Christus, en niet op grond van eigen verdienste worden wij door God aangenomen en ontvangen wij de Heilige Geest, die ons hart vernieuwt en ons in staat stelt om goede werken te doen en ons daartoe oproept.”[3]

 

 

toegiften

een paar dingen over Luther en Calvijn

1.      Luther was een Augustijner monnik, die door zijn overste (Von Staupitz) naar de universiteit van Wittenberg werd gestuurd en daar professor in de theologie werd. Zijn bijbeluitleg bracht hem in 1517 in botsing met de heersende opvattingen over boetedoen en aflaten en vervolgens met de hele kerkelijke hiërarchie. Dankzij de steun van enkele Duitse vorsten overleefde hij deze botsing en konden zijn opvattingen kerkhervormend werken in enkele Duitse landstreken, die zich tegelijk emancipeerden van keizer Karel V.

2.      Calvijn (2de generatie) was meester in de rechten en had als jongeman omwille van zijn geloofsopvattingen Frankrijk moeten verlaten. Via-via kwam rond 1540 definitief in Genčve terecht. Onder zijn leiding werd de kerk aldaar een opvangscentrum voor geloofs­vluchtelingen (vnl. uit Frankrijk) en groeide uit tot hoofdkwartier van allerlei clandestiene hervormde geloofsgemeenschappen (o.a. in “De Nederlanden”).

3.      Noch Luther noch Calvijn wilden een nieuwe kerk stichten. Beiden wilden de christelijke kerk hervormen, maar het conflict werd tot tweemaal toe zo hevig, dat de kerkelijke wegen zich uiteindelijke scheiden. Protestanten zijn dus in aanleg ‘hervormd-katholieken’.

 

Profielschets van een protestant

1.      Een protestant verwijst voor zijn geloofsopvattingen altijd naar de bijbel.

2.      Een protestant probeert te begrijpen wat hij gelooft en als hij het niet begrijpen kan gaat hij theologie studeren tot hij een tevredenstellende redenering heeft bedacht.

3.      Een protestant staat vreemd tegenover woordeloze gods-dienst en begrijpt niet veel van mystiek. Hij wil z’n geloof toepassen op z’n dagelijks leven.

4.      Een protestant heeft weinig gevoel voor symboliek of rituelen. Als hij die toch beoefent, voelt hij zich vaak geroepen om ze uit te leggen.

5.      Een protestant zal proberen z’n geloof aan uit te leggen en anderen van de kwaliteit ervan te overtuigen (al was het alleen maar om zichzelf te overtuigen).


 

[1] Sinds enkele jaren wordt in België de “protestantse wereld” verdeeld in protestanten (VPKB) en evangelischen (vrije kerken en groepen). Van de eersten hebt u het blad in handen, bij de tweeden kunt u bijv. denken aan de E.O. in Nederland. In dit artikel gaat het verder over de protestanten.

[2] katholiek = wereldwijd present. Protestanten, Anglicanen en Oosters-orthodoxen vormen ook katholieke kerken, maar zijn niet rooms-katholiek (= hoofdkwartier in Rome).

[3] Punt 15 van de “Gemeenschappelijke verklaring over de rechtvaardiging” (31 oktober 1999, Augsburg)

 

This site was last updated
 december, 2013