donderdag, 19 augustus 2010

The Passion of the Christ

EEN OPEN DEUR

Je kunt beelden tonen van een doornenkroon die in het hoofd van Jezus wordt geramd (en de toeschouwers huiveren), je kunt een kwartier lang het geluid laten horen van gesels die flarden vlees uit de rug van Jezus scheuren (en sommige toeschouwers zullen ervan gruwen en toch een beetje genieten. Knap gefilmd, man!)… De reacties die deze beelden oproepen zijn echter niet zomaar gelijk te stellen met reacties op het ‘lijden van de Christus’, het zijn namelijk reacties op een film in de cinema, getiteld ‘het lijden van de Christus’. En die twee reacties verwar je beter niet. Een open deur, deze opmerking, maar gezien de hausse aan propaganda voor deze film als evangelisatie­middel zet ik dit inzicht toch noch maar even voorop.

DRIE STELLINGEN

1. Er was niets bijzonders te zien op Golgotha.

Stel dat er een camera op Golgotha zou hebben gestaan en wij zouden het gezien hebben. tóen, live op de TV. Wat zouden wij hebben gezien en wat zou dat beeld hebben bewerkt ? Wij zouden onze hoofden hebben geschud (medelijden, afkeurend of een combinatie van beide) en daarna zijn overgegaan tot de orde van de dag, want wat er op Golgotha te zien was, was niet iets uitzonderlijks. Kruisiging van Joden was een alledaagse bezigheid van Romeinse soldaten (“one cross each”). Misschien dat deze kruisiging nog net het nieuws had gehaald, omdat Jezus een tamelijk bekende rabbi was met een vrij grote aanhang. Méér is er van het beeld van het lijden van Christus als beeld niet te zeggen of te maken.

2. Het tonen van geweld brengt mensen niet dichter bij Christus.

Het kenmerkende van Gibsons film is ‘het geweld’. Dat is het ook wat de meeste reacties oproept. Ondanks alle nobele verklaringen omtrent zijn doelstellingen (evangelisatie, persoonlijk getuigenis), is het voyeuristische genoegen dat hij er in schept om geweld uit- en af te beelden (acteur en regisseur) te opvallend aanwezig in heel zijn oeuvre, om zomaar te laten passeren. Ik heb hier maar één woord voor: ‘sick’.

tegenwerping: de bedoeling is dat de mensen hierdoor in aanraking komen met het lijden van Christus.

Ah, dat klinkt goed, maar werkt dat ook echt zo? Is dat zo simpel? Kun je uit beelden van geweld afleiden dat ‘ons hier verzoening wordt bereid’. Ik zìe alleen maar rondspattend bloed. Dat dat ‘ter verzoening van onze zonden’ is, wordt wel meegedeeld (maar is daarmede nog niet gecommuniceerd!). Filmisch gaat die boodschap in elk geval ten onder in een orgie van geweld.

3. Niet-ingewijden hebben aan de Christus van Gibson geen boodschap.

Alleen mensen die ook voor de film al geloofden in de zin van het lijden van Christus heb ik horen getuigen, dat ze – na het zien van de film – onder de indruk van ‘wat Christus allemaal voor ons heeft over gehad’. Niet gelovige mensen bleven altijd aan de oppervlakte, net zoals de film. Een bloemlezing:‘Dat mensen elkaar dat aan kunnen doen’. Of: ‘’k vond het wel jammer voor die Jezus, dat ie zo aan z’n einde moest komen. Dat had ie toch niet verdiend’.  Of: Wat een vreemde gast, die Jezus, dat ie zich nergens verzet. Stom!

Wat deze film voor Christus dus oplevert bij de niet-ingewijden is medelijden maar bovenal: bevreemding. Deze verfilming is zodanig, dat je je niet echt met hem ‘verbonden’ kunt voelen. Zijn leven raakt zo goed als nergens aan het jouwe, hoe zou het zijne dan het jouwe kunnen raken. Je hebt er m.a.w. geen boodschap aan.

gedachtenexperiment: Stel dat je van Christus niets weet, wat voor een mens zie je dan als je Mel Gibsons Jezus probeert te volgen: “Een eenzame man die al voor zijn arrestatie volkomen gebroken is (onduidelijk is waardoor), en voor zichzelf een vreselijke lijfstraf  organiseert (onduidelijk is waarom: er schijnt een soort afspraak met de vader te bestaan). Elke kans om te ontkomen, wijst hij af. Tijdens de martelingen is hij voornamelijk bezig met zijn vader, van wie hij blijkbaar heel veel verwacht. Hij roept echter tevergeefs zijn hulp in en lijkt zijn lijden en dood uiteindelijk volkomen te accepteren (hoe en waarom is nog steeds onduidelijk).”

Dick Wursten (zonder de film gezien te hebben en dus zonder enige recht van spreken)