dimanche, 01 février 2009

voor gegevens over de duitse gemeente en de verdere lotgevallen van het gebouw : christuskirche.htm
        klik hier voor biografische gegevens omtrent de architect J. Hertogs (nieuw)

Deze architect werkte veel in opdracht van de mercantiele Antwerpse burgerij, en is vooral bekend als ontwerper van voorname heren- en handelshuizen in eclectische of historiserende stijlen, o.m. Hansahuis (1897-1901) Ernest Van Dyckkaai/ Suikerrui, Museum Mayer Van den Bergh (1901-04) Lange Gasthuisstraat 19, Hôtel Smidt van Gelder (1905) Belgiëlei 91, en voormalig warenhuis Tietz (ca. 1901) – nu Inno op de Meir. Het vreemde is hij dat hij voordien tegelijk bezig is geweest met drie godshuizen: een Duits-Lutherse, een Vlaams-evangelische en een Joodse-sefardische:

• Christuskirche (Bexstraat 9) – inwijding 1 november 1893
• Vlaamse Evangelische Kerk (Bexstraat 13) – inwijding 29 oktober 1893
• Synagoge Shomre Hadass (Bouwmeesterstraat) – inwijding 7 september 1893

De link tussen deze gemeenschappen en de genoemde architect verdient een apart onderzoek. Op het eerste gezicht zijn er in elk geval twee: soicaal milieu: kooplieden en godsdienst: niet-rooms-katholiek. [klik hier voor verdere biografische gegevens omtrent de architect J. Hertogs]

De afmetingen van de kerk waren: 33.50 m lang, 13,50 m. breed, 18 m. hoog. De buitenhoogte van het dak: 23 m. De torenspits haalde 59.50 m. De gehele lengte van de façade inclusief de beide huizen (Küsterhaus r. Pfarrhaus l. ) bedroeg 57.50 m. Oppervlakte van de grond: 1172 m² .

Het houten gewelf was ontworpen op grond van tekeningen uit de Westminster Abbey in Londen. De banken waren naar zwitsers model wat rugleuning betreft omkeerbaar [evenals de banken in de prot. Kerk Lange Winkelstraat] en voorzien van parapluklemmen. De torenklok had 3 wijzerplaten (oost-zuid-west) en sloeg halve en hele uren. Het altaar, de doopvont en het Liederenbord waren geleverd door de beeldhouwer Pierre Peeters.

Aantal vaste zitplaatsen: 350-450. Bij concerten en andere gelegenheden konden op veilige manier 900 zitplaatsen gecreëerd worden. Daarbij konden nog 100-200 personen op de orgelgalerij geplaatst worden en in de 3 loggia terzijde.

In het koor bevonden zich drie glasramen, geschonken door gemeenteleden (von Bary, Schoeller, Rhodius), vervaardigd in de ‘königl. Hofglasmalerei’ te München. Daaronder bevonden zich afbeeldingen van de 4 evangelisten, op linnen geschilderd door Albr. de Vriendt (directeur Koninklijke Academie van Antwerpen) – eveneens ‘gestiftet’ (geschonken/gesponsord) door gemeenteleden (Schuchard, Fuhrmann-Hardt, von Barry-Merrill). Ook bevond zich nog een schilderij van de gekruisigde Christus van de hand van Juliaan de Vriendt in de kerk en boven het portaal een Christusfiguur naar Thorwaldsen (geschonken door Alex. Wüst). De binnenschildering van de kerk was gedaan door de schilder J. Baetens, het koor in 1896 en het schip in 1899. Een médaillon bevindt zich boven de kansel (het lam Gods) en boven de doopvont (duif). Verdere schenkingen: avondmaalszilver: fam. Schmid-Kreglinger & Schulte-Hülsenbeck; orgel door fam. Konitzky, twee koorstoelen door bruidspaar Hardt-Fuhrmann.

Opvallend zijn nog de vele geschilderde muurteksten:

• boven de boog van het koor: Joh 3:16 Also hat Gott die Welt geliebt…
• boven het orgel: Ein feste Burg ist unser Gott, ein gute Wehr und Waffen
• naast het orgel (r): Ps 103:2 & 3: Lobe den Herrn, meine Seele..
• naast het orgel (l): Apg (Hd) 4:12: Es ist keinem Andern Heil, kein andrer Name..
• boven de middelste deur: Joh 20:19: Friede sei mit Euch
• boven de deur (r): 1Petr 1:25: Das Wort Gottes bleibet in der Ewigkeit
• boven de deur (l): in necessariis unitas, in dubiis libertas, in omnibus caritas
• in de boog portaal buiten: Mt 11:28 Kommet her zu mir, Alle, die ihr mühselig.

Het Kostershuis (rechts van de kerk, van de straatzijde gezien) bevat een groot klas- of vergaderlokaal en biedt onderdak voor een kostersgezin (gelijkvloers/souterrain?). Op de eerste verdieping is een woning voor een diakones. Evt kan er ter rechterzijde nog uitgebouw worden.

de Pastorij (links van de kerk, van de straatzijde gezien) had 10 verwarmde kamers, een hof met een open tuinhuisje.Vanuit de studeerkamer kon je rechtstreeks naar de sacristie (naast het koor), vanwaaruit je de kansel op kon; een andere deur leidde vanuit de studeerkamer naar het 10m. lange archief van de kerk (in de ‘voorbouw’).

totale kosten: frs. 256.135,33 waarvan

• terrein 54.810,15
• bouw 147.708,78
• inrichting 12.000,00
• totaal 214.518,93

• terrein 12.936
• bouw 28.680,40
• totaal 41.616,40

Van dit bedrag is door de leden bijeengebracht: 155.352,29. Naar het toenmalige gebruik is het overige bedrag 100.820,14 in drie gelijke delen (33.603,38) opgebracht door de stad Antwerpen, de provincie Antwerpen en de Belgische Staat.

Antwerpen, erfgoedweekend 2003 (26 & 27 april)

ds. Dick Wursten

bron: N.N., Der Gemeinde der Christuskirche in Antwerpen zu Nutz und Ehren, Antwerpen 1904